Sa pagbundak sa uwan, matakoban ang dan-ag sa buwan. Sa pagkahanaw sa panganod, ang balangay dili na mahadlok sa balod.

Duna koy buot isaysay nga sugilanon nga naglayag na sa akong pangisip. Kini tinagsip gikan sa hamubo apan halandomon namong kasinatian atol sa panaw niadtong talagsaong gabii dinhi sa dakbayan sa Sugbo.

 

Ang Gabii

Ang Casa Gorordo mao ang ganghaan sa tinuig nga Gabii sa Kabilin.

Kataposang Biyernes sa buwan sa Mayo tuig 2018. Wala gipasawop ang adlaw sa Kasadpan sa nagbangotan nga dag-om. Bisan mao pa lamay pagsantop sa alas tres sa kahaponon, mikisdom na ang tibuok dakbayan. Mibundak ang kusog nga uwan. Giduyogan ang mga pinisik sa atop sa nagkalain-laing balay sa sipa nga buto nga dugdog ug makalilisang nga pagbadlis sa kidlat.

Gikan sa akong gitrabahoan, naningkamot ko nga makakitag paagi aron makaabot sa among abtanan uban sa akong mga higalang mingtambong sa tinuig nga kalihokan. Ang Gabii sa Kabilin daw gisugdanan sa paglayag sa among gisakyang taxi paingon sa Casa Gorordo daw usa ka balangay nga isog nga gitabok ang nagbahang dalan.

Ang mga Bisaya nga mingbaktas sa mga dalan sa Sugbo.

Ug tuod, sa among pag-abot sa Casa Gorordo, mituang ang uwan. Mipadaplin ang bagang duot sa panganod ug wala na mibalik ang uwan. Ug kadtong Gabii sa Kabilin nga naa na sa ika-12 nga tuig nagbaton og temang Balangay.

 

Ang Kabilin

Ang kasaysayan sa Sugbo dinha sa usa ka estatuwa.

Matag tuig mahitabo ang Gabii sa Kabilin dinhi sa Sugbo. Anaa na karon sa ika-12 nga tuig, usa kini ka gabii diin bukas ang nagkalain-laing museyo ug makasaysayanong dapit sa dakbayan sa Sugbo, Talisay, Mandaue ug Lapulapu alan sa tanang motambong niining kalihokan.

Kaniadtong 1730, natukod ang Jesuit House nga nagtangag og handoman sa kasaysayang Bisaya.

Sa imong P150, mamahimo na kang moadto sa bisan asang dapit nga imong buot bisitahon. Gikan sa alas 6 hangtod sa tungang gabii, may mga sakyanan nga mohatod nimo gikan sa usa ka dapit paingon sa imong padulngan.

Ug, tuod, gipahigayon ang Gabii sa Kabilin aron sa pag-selebrar sa National Heritage Month (Buwan sa Nasodnong Kabilin) sa atong nasod nga Pilipinas matag Mayo.

Ang Fort San Pedro usa sa labing iladong atraksyon sa dakbayan.

Sa tuig 2018, mao kini ang listahan sa mga lugar nga misalmot sa Gabii sa Kabilin:

Dakbayan sa Sugbo
1. Archdiocesan Museum of Cebu
2. Archdiocesan Shrine of the Most Sacred Heart of Jesus
3. Basilica Minore del Santo Niño Museum
4. Casa Gorordo Museum
5. Cebu City Museum
6. Don Sergio Osmeña Sr. Memorabilia and CAP Art Gallery
7. Fo Guang Shan Chu Un Temple
8. Fort San Pedro
9. Galeria Independencia – Palm Grass Hotel
10. Iglesia Filipina Independiente Cathedral of Sto. Niño
11. Jose R. Gullas Halad Museum
12. Museo Parian sa Sugbo – 1730 Jesuit House
13. Museo Sugbo
14. Museum of Bicycling (Elicon House)
15. Museum of Heritage and Folk Art (Mayflower Inn)
16. Museum of Naïve Art (MoNA) – West Gorordo Hotel
17. Plaza Parian – Aboitizland
18. San Nicolas de Tolentino Parish Church
19. San Pedro Calungsod Shrine – Archbishop’s Palace Compound
20. St.Theresa’s College – Folklife Museum
21. Sugbu Chinese Heritage Museum
22. The Provincial Capitol
23. United Church of Christ of the Philippines – Bradford Memorial Chapel
24. University of San Carlos Museum
25. University of Southern Philippines Foundation – Rizal Museum

Sulod sa Museo Sugbo, panahon sa Hapon.

Dakbayan sa Mandaue
1. Mandaue Presidencia

Dakbayan sa Lapu–Lapu
1. Mactan Shrine

Dakbayan sa Talisay
1. Archdiocesan Shrine of Sta. Teresa de Avila Parish
2. Talisay Beach Landing
3. Collegium Societa Tis Angeli Pacis Museum

 

Ang Balangay

Ang mga kabayo nga motahod sa imong padulngan sa nangaging panahon.

Kahinumduman nga ang pulong balangay mao ang barko nga gisakyan sa atong mga katiguwangan aron sakyan sa pundok sa mga natibo aron motabok sila sa laing isla. Sa pagkakaron, ang balangay mao ang lunsayng pulong sa mas nailhan natong pundok sa mga tawo nga gipangulohan sa kapitan, ang baranggay.

Isip tema sa Gabii sa Kabilin, angay natong hinumdoman nga nagkaduol na usab ang ika-500 nga kasumaran sukad sa pag-abot sa Espanyol dinhi sa atong nasod, ilabi na dinhi sa Sugbo nga sentro sa panghitabo. Sa tuig 2021, gitakdang usa ka garbosong Gabii sa Kabilin ang ipahigayon diin tambongan pa gyod sa representative sa nasod sa Espanya.

Ang balangay maisip nga barko nga magdugtong sa kagahapon ug karon. Usa kini ka larawan sa paglayag sa atong mga katigulangan paingon sa ilang destinasyon, ang henerasyon karon. Bisan pa man sa nagpadayong pag-uswag sa teknolohiya ug katawhan karon, ang kasaysayan takos balikan, handomon, angay nga ipadayag ug isabwag ngadto sa mas daghang katawhan, ilabi na mga Pilipinhon.

Gigutom ka, bay? May mga pagkaon dinhi nga barato lamang.

Sakay sa balangay, kitang mga Sugboanon ug mga Bisaya angay nga mapasigarbohon sa kabilin sa atong mga unang Sugboanon, mga banay ni Lapulapu nga isog nga mibatok sa pwersa sa langyaw.

Sa panahon karon, padayon ang pagpanakop sa atong kabatan-onan. Dili unta nato kalimtan nga sila mga Bisaya ug mas maayo unta kon mapakita nato nila nga kitang mga Bisaya ang usa sa labing isog ug makasaysayanong banay dinhi sa nasod sa Pilipinas.

Ang simbahan atbang sa Mandaue, ang St. Joseph Shrine.

Si Lapulapu atong kapitan ug ang mga Bisaya sa nagkalain-laing natad sa alampat ug budaya mapasigarbohong nagkapabuhi ug nagpakamatay aron lamang manalipod sa atong pagka-Bisaya.

 

Ang Panaw

Ug ang panaw sa balangay nagpadayon.

Hulagway uban ang mga hara sa Mandaue!

Kini na ang ikatulong tuig nga pagsalmot nako sa Gabii sa Kabilin. Sukad kaniadtong 2016, nahimo na nakong tinuig nga debosyon ang pagtambong sa gabiing angay nga tambongan sa mga Sugboanon, mga Bisaya, ug mga mahiligon ug takos makahibawo sa kasaysayan natong mga Bisaya dinhi sa isla sa Sugbo.

Karong tuiga, nabisita namo ang nagkalain-laing lugar nga wala namo madalikyat og abot sa miaging mga tuig.

Si Rizal nagpahinumdom nato nga kitang mga Pilipino dili angay nga ulipon.

Gikan sa Casa Gorordo, naabot mi sa Museo Parian sa Sugbo ug lahos na sa Sugbo Chinese Museum diin nangaon mig ngohiong. Gisakay dayon namog tartanilya ang paingon sa Plaza Independencia diin misulod usab mi sa Fort San Pedro. Sa wala damhang panghitabo, gidagit mi sa among mga tunob sa Mandaue diin may piyesta nga gipahigayon. Gikan didto namalik mi sa Museo Sugbo ug natapos among kagabhion sa Plaza Independencia. Ug sa pagtan-aw namo sa among mga relo, miabot na ang tungang-gabii.

Ug dinhi natapos ang laing tuig sa among panaw atol sa Gabii sa Kabilin.

Ug magpabilin ang bandila sa Pilipinas.

Ug, sakay sa balangay, padayon ang panaw paingon sa laing tuig, mga Bisaya. Walay kahadlok natong hinumdoman ang handomanan sa atong mga kabanay ug padayon nga iselebrar ang ilang mga kabilin. Mag-andam na kita sa kasumaran sa pagdaog ni Lapulapu batok sa mga Espanyol. Duol na ang pag-abot sa 2021.

Magsadya kita sa usa ka higayon sa kasaysayan diin nagmadaogon kitang mga Bisaya!